HATÎB el-ÜMEVÎ kimdir?

Ebû Alî el-Hasen b. Alî b. Halef el-Hatîb el-Endelüsî el-Ümevî el-Kurtubî (ö. 602/1205) Endülüslü edip ve astronomi âlimi.

514 (1120) yılında Kurtuba’da (Cordoba) doğdu. Ebü’l-Kasım İbn Rızâ, Muhammed b. Ca‘fer b. Sâf, Abdürrahîm el-Haccârî ve Ebû Bekir Ayyâş b. Ferec’den kıraat ilmi, Ebü’l-Hasan Yûnus b. Mugis, Ebû Bekir İbnü’l-Arabî ve İbn Meserret’ten hadis okudu. İbn Ebü’l-Hisâl ve Ebû Bekir b. Semhûn’dan Arap dili ve edebiyatı tahsil etti. Ebû Bekir b. Hulûf ve Ebû Abdullah el-Bağdâdî’den rivayette bulundu; İbn Rüşd de kendi rivayet ve teliflerini rivayet edip okutabilmesi için ona icâzet verdi. Uzun müddet İşbîliye (Sevilla) Kadısı Ebû Hafs b. Ömer ile birlikte bulundu. İşbîliye’de hatiplik yaptığı için “Hatîb”, edebiyata olan eğilim ve yeteneğinden dolayı da “Edîb” lakabıyla tanındı. İbnü’l-Ebbâr, Ümevî’nin 602 (1205) yılında İşbîliye’de öldüğünü bildirmektedir. Astronomi ile ilgili eserleri; 1. Kitâb fi’l-envâ. Halk astronomisiyle ilgili olan bu eserin 800’de (1397-98) istinsah edilmiş otuz sekiz varaklık tek nüshası Escurial Library’de kayıtlı olup Endülüs’te kıble tayiniyle ilgili bir bölümü David A. King tarafından neşredilmiştir. “Kıt‘a min Kitâb fi’l-envâ’” başlıklı bu parçaya göre, Kuzey kutbunu sol omuzu arkasına aldıktan sonra güneye yönelen kimsenin karşısındaki yer kıbledir. 2. el-Lülüü’l-manzûm fî marifeti’l-evkat bi’n-nücûm. Yıldızlar vasıtasıyla vakit tayini konusundaki bu eserin herhangi bir nüshasına rastlanmamıştır. Kitabın adı Gayetü’n-nihâye ve Mucemü’l-mü´ellifîn’de el-Lü´lü´ü’l-manzûm fî marifeti’l-evkat ve’n-nücûm olarak geçmektedir. Suter, bu kitabın Kitâb fi’l-envâ? ile aynı eser olabileceğini söyler. Hatîb el-Ümevî’nin, günümüze ulaşıp ulaşmadığı bilinmeyen Ravzatü’l-hakika fî bedi’l-halîka ve Tehâfütü’ş-şuarâ adlı iki eseri daha olduğu belirtilmektedir.