HABEŞ el-HÂSİB kimdir?

Ahmed b. Abdillâh el-Mervezî (ö.250/864’ten sonra) Astronomi ve matematik bilgini.

Türkistan’ın Merv şehrinde doğdu. Hayatı hakkında yeterli bilgi yoktur. Habeş onun adı mı lakabı mı olduğu kesin olarak bilinmemekte, belki fazla esmerliğinden dolayı bu şekilde tanındığı tahmin edilmektedir. Hâsib lakabı ise onun matematikçiliğiyle ilgilidir. 829-864 yılları arasında Bağdat’ta astronomi gözlemleri yaptığı bilinmektedir. Yüz yılı aşkın bir süre yaşamış ve muhtemelen 864-874 yılları arasında vefat etmiştir. İbnü’l-Kıftî’den öğrenildiğine göre oğlu Ebû Cafer de astronomi bilgisi ve aletlerinin yapımcılığıyla ünlü bir kişidir. Kaynaklarda, İslâm astronomi âlimi ve matematikçilerinin ilk neslinden olan Habeş’in ilmî hayatının başlangıç döneminde Hint matematik ve astronomi modelini takip ettiği ve hazırlamış olduğu ilk zîcde Sindhind (Siddhanta) geleneğini esas aldığı belirtilmektedir. Astronomi ile ilgili bazı eserleri. 1. ez-Zîc alâ mezhebi’s-Sindhind. Sâlih Zeki’nin bu isimle tanıttığı eser, Habeş’in Siddhanta Brahmagupta adlı Hint astronomi-matematik klasiğine dayanarak hazırladığı ilk astronomi cetvelidir. 2. ez-Zîcü’l-mümtehan. En meşhur eseri olup Me’mûn döneminde yapılan (yahut şahsen yaptığı) gözlemlere dayanılarak Batlamyus modeline göre tertip edilmiştir. Bîrûnî ve hocası İbn Irak bu zîc üzerine incelemeler yapmışlardır. 3. ez-Zîcü’d-Dımaşki. Salih Zeki ez-Zîcü’l-mümtehan ile aynı eser olduğunu söylemektedir. Ancak Süleymaniye Kütüphanesi’nde ve Berlin Königlichen Bibliothek’te kayıtlı bulunan iki nüshasından, içinde ez-Zîcü’l-mümtehan’a çeşitli göndermeler yapılan ilkinin XIII. yüzyılda istinsah edildiği anlaşılmaktadır.