ALEMÎ, Abdüsselâm b. Muhammed kimdir?

Abdüsselâm b. Muhammed b. Ahmed el-Hasenî el-Alemî el-Fâsî (ö. 1905) Faslı tabip ve astronomi aletleri yapıcısı.

1834 yılı civarında Fas’ta doğdu; soyu itibariyle, hicrî VII. yüzyılda tasavvufun Fas’taki baş temsilcisi sayılan Abdüsselâm b. Meşîş’e (ö. 625/1228) dayanmakta ve onun kabrinin bulunduğu Cebelialem’e nisbetle Alemî diye anılmaktadır. Müellifin Ebdeu’l-yevâkit alâ Tahrîri’l-mevâkıt adlı eseri Abdülazîz b. Abdüsselâm el-Vezzânî’nin manzum Tahrîrü’l-mevâkit’ine yazdığı şerhtir. Eser, Abdurrahman b. Ömer el-Ba‘kîlî’nin Katfü’l-envâr adıyla Abdurrahman b. Ebû Galib el-Câderî’nin Ravzatü’l-ezhâr fî ilmi vakti’l-leyl ve’n-nehâr adlı eserine yazdığı şerhin kenarında basılmıştır. Alemî, bu şerhe mukaddime olarak kaleme aldığı Düstûru Ebdei’l-yevâkit adındaki müstakil risâlesinde, daha çok kendi zamanında tercüme edilen eserlere dayanarak cebir, geometri, fizik, astroloji, astronomi ve coğrafya gibi ilimleri on yedi grupta ele alıp bunların esas ve prensiplerini izah etmiştir. Bu eserin, onuncu bölümünden (ilm-i hey’et) sonrası eksik olan altmış dört sayfalık bir nüshası Hamed el-Menûnî’de, tamamına yakın bir nüshası da Merrâküşülhamrâ muvakkiti Muhammed b. Abdülvehhâb b. Abdürrâzık’ın kütüphanesindedir.  Astronomiyle ilgili bir diğer eseri; İrşâdü’l-hıl li-tahkiki’s-sâa bi-rubi’ş-şuâ ve’z-zıl. Namaz vakitlerinin tesbitine dair yaptığı “rub‘u’ş-şuâ ve’z-zıl” adlı aletin resminin bulunduğu ve kullanılışının açıklandığı küçük hacimdeki bu risâlesini müellif tıp tahsili için gittiği Mısır’da bastırmıştır (ts.). Eserin bir mukaddime ve dört babdan meydana gelen yedi varaklık yazma bir nüshası Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye’dedir (Mîkat, nr. 207). Yine aynı yerde muhafaza edilen “rub‘ rasadî âfâkı” adında bakırdan yapılmış bir aleti daha bulunmaktadır. Alemî’nin, astronomi ve tıp alanları dışında, satrancı öğreten kırk beyitlik bir manzumesi daha vardır (Rabat, el-Hizânetü’l-âmme, koleksiyon nr. D 3408, s. 255).